Greinar

Ágætu félagar!

Mig langar til að lýsa yfir ánægju minni með að hafa fengið þetta tækifæri til að vera hér með ykkur á baráttudegi launafólks, þann 1. maí.

Fyrir okkur sem hér erum samankomin er 1. maí mikilvægur dagur á almanakinu – hann er rauður og á að vera það í hugum okkur og hjörtum.

 Upprunaleg merking rauða fánans er fyrst og fremst krafa um breytingar og réttlátara þjóðfélag. Rauði liturinn á fána verkalýðshreyfingarinnar táknar uppreisn gegn ranglæti. Hann þýðir að nú sé nóg komið, auk þess sem hann táknar dagrenninguna – tákn nýrra tíma. Og slíka tíma viljum við boða í dag; tíma samstöðu,tíma uppbyggingar, tíma heiðarleika, tíma jafnréttis, tíma skynsemi og tíma réttlætis.

Í gegnum árin hefur því verið haldið fram að baráttufundir launafólks á 1. maí séu tímaskekkja. Að við værum öll betur komin á fjölskylduskemmtun þennan dag, því engin þörf væri lengur á gamaldags baráttufundum. Það er vissulega rétt að kröfugöngur á 1. maí hafa breyst í tímans rás hvað yfirbragðið varðar. En innihaldið er það sama! Við berjumst enn gegn heimtufrekju auðvaldsins, við berjumst enn fyrir jöfnum möguleikum barnanna okkar, við berjumst enn fyrir réttlátara samfélagi, við berjumst enn fyrir frelsi, jafnrétti  og bræðralagi.

Baráttudagurinn okkar hefur einnig sterkt táknrænt gildi. Hann er táknrænn vegna þeirra sögulegu sigra sem verkalýðshreyfingin hefur unnið í gegnum tíðina en hann er ekki síður táknrænn fyrir framtíðina og þá baráttu sem við eigum í núna.

Við höfum fylgst með því undanfarna mánuði hvernig almenningur í austurlöndum nær hefur risið upp gegn alræðisvaldi og krafist réttinda og frelsis. Með ólýsanlegum fórnum hefur alþýðan tekið völdin í sínar hendur. Bræður okkur og systur sem þar berjast þurfa okkar stuðning, því baráttan fyrir óréttlæti og mismunun virðir engin landamæri. Því þurfum við að vera vakandi yfir þeirra réttindum, þeirra baráttu og þeirra fórnum. Þeirra barátta er sem okkar eigin. Stéttarbarátta er ekki einkamál hvers lands, stéttarbarátta er alþjóðleg.

Þó staða okkar hér á landi sé sannarlega á margan hátt betri en marga annarra er baráttu okkar alls ekki lokið, henni lýkur aldrei. Hugtök eins og réttlæti og óréttlæti eru vissulega gömul, þau hafa fylgt mannkyninu frá upphafi. Þau munu aldrei verða gamaldags eða úrelt, því sífellt skapast nýjar aðstæður þar sem berjast þarf fyrir réttlætinu.  

Það þarf að berjast fyrir réttindum okkar fólks í dag og á morgun, hér á landi sem annars staðar. Við þurfum að tryggja að þau réttindi sem við höfum þegar áunnið okkur verði ekki af okkur tekin, við þurfum að verjast – og sókn er besta vörnin.

Fyrsti maí í ár er kannski “táknrænni” nú en oft áður, þörfin fyrir samstöðuna  er sýnilegri. Launafólk hefur undanfarin ár gert sitt besta til að þreyja þorrann, reynt að láta enda ná saman í vaxandi atvinnuleysi, hækkandi húsnæðislánum og minnkandi kaupmætti. Við erum enn stödd mitt í afleiðingum efnahagshrunsins. Við erum enn að sleikja sárin. Uppbyggingin er skammt á veg komin og við heyjum varnarbaráttu upp á hvern einasta dag.

Kjarasamningar þorra launafólks eru fyrir löngu lausir og kjarasamningsviðræður hafa staðið yfir undanfarnar vikur og mánuði. Nú er staðan sú að mörg stóru félaganna á almennum markaði undirbúa verkfall sem gæti skollið á fljótlega.

Viðræður hafa siglt í strand og þar bera atvinnurekendur mikla ábyrgð. Kröfur þeirra á hendur ríkinu um virkjanir, vegaframkvæmdir og kvótamál eru með ólíkindum.

Atvinnurekendur hafa m.a. sett það sem skilyrði fyrir samningum við verkalýðsfélögin að stjórnvöld gleypi við þeirra hugmyndum um skipan mála í sjávarútvegi.  Samtök atvinnulífsins með LÍÚ í fararbroddi ætla ekki að  viðurkenna að auðlindir Íslendinga séu sameign þjóðarinnar. Það er auðséð hverjir hagsmunir þeirra eru og þeir hafa sýnt það að þeir ætla sér að verja þá hvað sem það kostar. Nú reyna þeir að nota þann þrýsting sem myndast við gerð kjarasamninga til að ná fram markmiðum sínum.

Þeir hafa með þessum kröfum sínum tekið kjarasamninga vinnandi fólks í landinu í gíslingu og reyna með því að snúa okkur til fylgispektar við sinn málstað. Þetta er forkastanlegt og algjörlega óásættanlegt fyrir launafólk í landinu.

Félög opinberra starfsmanna hafa fyrir löngu lagt fram kröfugerðir sínar, en samningar hafa verið lausir frá því í lok síðasta árs. Reynt hefur verið að ræða nýja samninga en þær viðræður hafa lítinn árangur borið.  Ríkisvaldið hefur einfaldlega ekki  þorað að taka þar forystu. Enn og aftur eru opinberir starfsmenn settir í óþolandi biðstöðu meðan beðið er eftir línunni frá almenna markaðnum.

Með veru okkar hér í dag gerum við það alveg ljóst að íslenskur almenningur mun ekki skrifa upp á fleiri víxla í anda útrásarvíkinga til að fjármagna kvótabrask og óarðbærar stórframkvæmdir – íslenskur almenningur hefur þegar tekið við nægum byrgðum.

Það er vissulega rétt að ríki og sveitarfélög verða að axla sína ábyrgð á atvinnuuppbyggingu en fyrst og fremst felst ábyrgð þeirra í því að skapa aðstöðu og umhverfi til heilbrigðar atvinnuuppbyggingar.

Lausn á deilunum á vinnumarkaði er ekki í sjónmáli og erfitt er að ráða í framtíðina. Erum við reiðubúin í verkföll? Eða má kannski spyrja hvort við launafólk séum reiðubúin til að fara EKKI í verkföll – hvað  munum við láta bjóða okkur? Ætlum við að vera eins og klárinn sem leitar þangað þar sem hann er kvaldastur? Ég segi enginn –ég segi aldrei – ég segi nei!!

Í kröfugerðum félaganna í yfirstandandi kjarasamningsviðræðum leggja flestir áherslu á aukinn kaupmátt. Áherslurnar og aðferðirnar eru misjafnar en grunnkrafan er alls staðar sú sama. Að lægstu launin hækki – að vinnandi fólk geti skapað fjölskyldum sínum sómasamlegt líf og að öryrkjar og lífeyrisþegar geti með stolti lifað í okkar samfélagi.

En það er fleira sem við þurfum að setja á oddinn. Við megum ekki í árferði eins og nú er gleyma öðrum mikilvægum baráttumálum – launajafnrétti er eitt þeirra.

Gjarnan heyrast þær raddir að ójafnrétti og kynbundinn launamunur sé lúxusvandamál í efnahagsástandi eins og nú ríkir. Slíkan hugsunarhátt getum við ekki leyft okkur.  Kynbundinn launamunur er háalvarlegt mál og það hefur sýnt sig að á meðan efnahagurinn var í blóma jókst launabilið milli kynjanna enn meira. Því verðum við að nota þau tækifæri sem við höfum til aðgerða. Nú er lag fyrir ríkisstjórnina að laga þessa skammarlegu stöðu sem kynbundinn launamunur felur í sér. Það er alveg ljóst að munurinn mun ekki hverfa nema með samstilltu átaki og þar þarf að koma til hvort tveggja aðgerðir og fjármagn. Við þurfum ekki fleiri nefndir eða starfshópa til að ræða málin. Nú köllum við eftir beinum leiðréttingum með peningum.

Í yfirstandandi kjarasamningsviðræðum hefur SFR stéttarfélag í almannaþjónustu, þar sem 70% félagsmanna eru konur, lagt það til við ríkið að samið verði um sérstakan jafnréttislaunapott, að norrænni fyrirmynd, til að draga úr kynbundnum launamun. Þennan jafnlaunapott má nota til þess að leiðrétta laun hjá sérstökum kvennahópum þar sem launin liggja lágt miðað við sambærilega karlahópa. Með slíkri aðgerð yrði lögð lína fyrir kjarasamninga vinnumarkaðarins. Við þurfum að grípa til beinna aðgerða og útrýma kynbundnum launamun í eitt skipti fyrir öll.

 Íslenska velferðarkerfið hefur verið og er enn stolt okkar á góðum degi. Jafn aðgangur að heilbrigðisþjónustu og menntun hafa ekki alltaf verið sjálfsögð mannréttindi.

Við vitum það öll sem hér stöndum, að sterkt velferðarkerfi er grundvöllur lífsgæða allra landsmanna. Það er grunnur að hagsæld og velferð fólksins í landinu.

Þessu veifa stjórnmálamenn í ræðum á hátíðarstundum og á erlendri grundu, en þess á milli er höggvið í innviði þess í nafni niðurskurðar, hagræðingar og einkavæðingar.

Skammtímasjónarmið um hagræðingu og sameiningu þegar þrengir að mega ekki verða til þess að eyðileggja velferðarkerfið okkar til framtíðar. Þvert á móti þarf að verja það og efla ennfremur á erfiðum tímum.

Við skulum alltaf hafa í huga að velferðarkerfið spratt ekki frá stjórnmálamönnum. Tilvist þess er fyrst og fremst að þakka baráttu forvera okkar í forystusveit  verkalýðshreyfingarinnar.  Uppbygging þess hefur kostað launafólk blóð, svita og tár og því verður ekki viðhaldið nema með baráttu okkar allra. Nú er að því sótt sem aldrei fyrr, og við þurfum að verjast með öllum tiltækum ráðum.  Sú barátta fer ekki fram í hátíðarræðum heldur er verkefni hvers dags.

Það er ekki hægt að standa hér á baráttudegi verkalýðsins án þess að minnast á hinn stóra hóp fólks sem nú glímir við atvinnuleysi.

Í mars 2011 voru tölur yfir fólk í atvinnuleit á Íslandi hæstar allra Norðurlandanna og hafa sumir atvinnuleitanda verið atvinnulausir í allt að tvö ár. Þetta er óviðunandi ástand og full ástæða til að hafa þungar áhyggjur af stöðu mála.  Við þurfum í sameiningu að beita öllum ráðum til þess að koma í veg fyrir að langtímaatvinnuleysi nái að festa rætur á Íslandi.

Það er nauðsynlegt er að bregðast við með markvissum aðgerðum jafnt í mennta- og atvinnumálum. Við þurfum að fjölga störfum á  fjölbreyttum  sviðum atvinnulífsins þar sem tillit verður  tekið til þarfa og hagsmuna beggja kynja og fólks á öllum aldursskeiðum.

Áherslur og kröfur launafólks á almennum vinnumarkaði og hinum opinbera hafa ekki alltaf verið samhljóða. Á síðustu vikum og mánuðum hafa ágreiningsefni ratað á síður fjölmiðla og þung orð hafa verið látin falla. Við munum ekki leysa ágreining okkar þannig. Við þurfum að muna eftir því að launafólk er einn hópur, hvar í félagi sem fólkið stendur. Við erum ein heild. Opinber starfsmaður og sá sem starfar á almennum markaði hafa sömu hagsmuni, báðir þurfa mannsæmandi lífskjör, báðir eiga að geta með stolti séð fjölskyldu sinni farborða Báðir eiga heimtingu á réttlátu þjóðfélagi þar sem maðurinn er í öndvegi en ekki Mammon!

1. maí er dagur samstöðu og dagur baráttu. Á komandi vikum og mánuðum  skulum við hafa ofarlega í huga þá sterku hagsmuni sem tengja okkur öll saman. Samstöðumátturinn er trygging okkar launafólks. Gleymum því ekki að samstaðan er það vopn sem við getum beitt í baráttunni fyrir betri kjörum.  Við erum aldrei sterkari en veikasti hlekkurinn í keðjunni. Styrkjum hvert annað í baráttunni, látum kjör annarra okkur varða, sýnum samstöðu á erfiðum tímum, sýnum atvinnurekendum að við verðum ekki beygð, sýnum að við látum ekki beygja okkur og brjóta. Sýnum að við stöndum upprétt!

Félagar!

Sameinuð stöndum við, sundruð föllum við! Ég óska ykkur til hamingju með 1. maí – baráttudag verkalýðsins!