Vinnueftirlitið og einelti

Viðbrögð við einelti og annarri ótilhlýðilegri háttsemi á vinnustað

Vinnueftirlitið hefur leiðbeinandi hlutverk og eftirlitsskyldu í eineltismálum. Stofnuninni ber enn fremur að vinna að forvörnum t.d. með leiðbeiningum og fræðslu og sjá til þess að atvinnurekandi grípi til viðeigandi úrbóta.

Litið hefur verið svo á að andlegt og félagslegt vinnuumhverfi falli undir markmið vinnuverndarlaganna (nr. 46/1980). Með setningu reglugerðar um aðgerðir gegn einelti á vinnustað (nr. 1000/2004) er verið að leggja áherslu á að innan hvers vinnustaðar verði stuðlað að forvörnum og aðgerðum gegn einelti.

Einelti er skilgreint, samkvæmt reglugerðinni, sem ámælisverð eða síendurtekin ótilhlýðileg háttsemi, þ.e. athöfn eða hegðun sem er til þess fallin að niðurlægja, gera lítið úr, móðga, særa, mismuna eða ógna og valda vanlíðan hjá þeim sem hún beinist að. Kynferðisleg áreitni og annað andlegt eða líkamlegt ofbeldi fellur hér undir.

Undir skilgreininguna fellur ekki skoðanaágreiningur eða hagsmunaárekstur sem kann að rísa á vinnustað milli t.d. stjórnanda og starfsmanns eða tveggja eða fleiri starfsmanna enda leiði slíkur skoðanaágreiningur eða hagsmunaárekstur ekki til þeirrar háttsemi sem lýst er hér að ofan.

Mikilvægt er að starfsmaður, sem orðið hefur fyrir einelti á vinnustað eða hefur vitneskju um slíkt, upplýsi atvinnurekanda eða trúnaðarmenn vinnustaðarins um eineltið svo hægt sé að bregðast við eins fljótt og kostur er.
Ekkert ákvæði í vinnuverndarlögunum heimilar Vinnueftirlitinu að taka ákvarðanir í málum einstakra starfsmanna, hvort sem kvörtunin lýtur að líkamlegri eða andlegri vanlíðan þeirra, heldur skulu ákvarðanir Vinnueftirlitsins beinast að aðstæðum á vinnustaðnum og ábyrgð atvinnurekandans. Vinnueftirlitið úrskurðar því ekki um hvort tiltekinn einstaklingur hafið orðið fyrir einelti eða ekki. Stofnunin tekur engu að síður við ábendingum um einelti eða annan vanbúnað á vinnustað frá starfsmönnum eða öðrum.

Ef fram kemur kvörtun um einelti á vinnustað skal atvinnurekandi bregðast við eins fljótt og hægt er og leitast við að leysa málin innan vinnustaðarins með aðkomu öryggistrúnaðarmanna, öryggisvarða eða öryggisnefnda eftir atvikum. Hlutverk Vinnueftirlitsins er að fylgjast með því að innan vinnustaðanna sjálfra séu skilyrði fyrir því að hægt sé að leysa öryggis- og heilbrigðisvandamál í samræmi við gildandi lög og reglur.

Vinnueftirlitið fer fram á að ákveðnar upplýsingar liggi fyrir þegar kvartað er til stofnunarinnar um einelti á vinnustað. Þegar þær liggja fyrir boðar eftirlitsmaður Vinnueftirlitsins til fundar á vinnustaðnum með atvinnurekanda, öryggisnefnd og e.t.v. fleirum. Miðað er við að fundurinn verði innan 14 daga frá því að umbeðnar upplýsingar bárust. Eftirlitsmaður Vinnueftirlitsins gefur fyrirmæli og ábendingar eftir fundinn sem geta t.d. falið í sér fyrirmæli varðandi aðstoð eða úttekt utanaðkomandi ráðgjafa.

Samkvæmt 65. gr. vinnuverndarlaganna ber atvinnurekandi ábyrgð á að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað. Áætlunin skal meðal annars fela í sér áhættumat starfa og einnig stefnu og viðbragðsáætlun gegn einelti.
 
Ef ekki er farið eftir fyrirmælum Vinnueftirlitsins á grundvelli vinnuverndarlaganna getur stofnunin gripið til þvingunaraðgerða, t.d. til dagsekta, þar til farið verður að fyrirmælum stofnunarinnar.

Frekari upplýsingar er að finna á heimasíðunni: www.vinnueftirlit.is

Inghildur Einarsdóttir, deildarstjóri hjá Vinnueftirlitinu (janúar 2011)